Xe ô tô bị bó thắng đĩa là khi má phanh không nhả hẳn khỏi đĩa sau khi bạn nhả chân phanh. Dấu hiệu thường thấy là xe ì như kéo vật nặng, vô lăng kéo lệch về một bên, một bánh nóng hơn hẳn các bánh khác, có mùi khét hoặc khói ở bánh. Nguyên nhân hay gặp là piston cùm phanh bị kẹt, chốt trượt cùm phanh bị gỉ, cáp hoặc cơ cấu phanh tay kẹt, ống dầu phanh mềm bị phồng trong. Bó phanh nặng thì phải dừng xe, để phanh nguội và gọi thợ.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào cần thợ |
|---|---|---|---|
| Một bánh trước rất nóng, xe lệch lái | Kẹt piston hoặc chốt trượt cùm trước | Dừng xe, để nguội | Trong ngày, đi chậm tới tiệm |
| Bánh sau nóng, xe ì, nhất là sau khi kéo phanh tay | Kẹt phanh tay, cáp phanh tay gỉ | Nhả hẳn phanh tay, thử lại | Sớm, trước chuyến dài |
| Cả bốn bánh nóng, bàn đạp cứng | Lỗi trợ lực, xy lanh chính | Dừng xe | Gọi cứu hộ |
| Khói, mùi khét nồng, tiếng rít liên tục | Bó nặng, má phanh cháy | Dừng ngay, không chạy tiếp | Gọi cứu hộ |
| Chỉ ì nhẹ khi xe đứng lâu vài ngày | Gỉ bề mặt đĩa, má dính đĩa | Đi vài cây số chậm, phanh nhẹ | Nếu không hết thì kiểm tra |
Nguyên nhân bó phanh đĩa
Phanh đĩa gồm đĩa phanh quay theo bánh, cùm phanh (heo dầu) ôm lấy đĩa, bên trong có piston đẩy hai má phanh kẹp đĩa. Khi nhả phanh, phớt piston kéo piston lùi lại một chút và cùm trượt trên hai chốt để má phanh rời khỏi đĩa. Bất kỳ khâu nào kẹt thì má phanh cứ cọ vào đĩa.
- Piston cùm phanh kẹt. Chụp bụi cao su rách, nước và bụi lọt vào làm piston gỉ, không lùi lại được.
- Chốt trượt cùm phanh gỉ hoặc khô mỡ. Cùm không trượt được, má phanh phía ngoài cứ tì vào đĩa. Đây là lỗi rất hay gặp ở xe hay đi mưa, lội nước.
- Má phanh kẹt trong giá. Gỉ tích ở chỗ tai má phanh tì vào giá đỡ làm má không nhả ra.
- Phanh tay kẹt. Ở nhiều xe, phanh tay tác động vào cùm phanh sau hoặc tang trống nhỏ trong đĩa sau. Cáp phanh tay gỉ, cơ cấu kẹt thì bánh sau bó. Xe dùng phanh tay điện tử cũng có thể kẹt ở mô tơ cùm phanh.
- Ống dầu phanh mềm hỏng trong. Lớp trong ống bị phồng, dầu vào được nhưng không về được, cùm giữ áp lực.
- Dầu phanh cũ, hút ẩm. Dầu phanh hút nước theo thời gian, làm gỉ bên trong cùm và xy lanh.
Cách kiểm tra bó phanh
Không chạm tay trần vào đĩa phanh sau khi chạy. Đĩa phanh bị bó có thể nóng đủ gây bỏng nặng.
- So nhiệt độ các bánh. Sau khi chạy khoảng 10 đến 15 phút trên đường bằng, ít phanh, đưa mu bàn tay lại gần (không chạm) vành từng bánh. Bánh nào nóng hắt hơn hẳn là bánh nghi bó. Có súng đo nhiệt hồng ngoại thì chính xác hơn.
- Nghe và ngửi. Mùi khét giống nhựa cháy, tiếng rít nhỏ liên tục ở một bánh khi chạy chậm.
- Thử thả trôi. Trên đoạn đường bằng, vắng, ở tốc độ thấp, nhả ga và để xe trôi. Xe dừng nhanh bất thường hoặc kéo lệch về một bên là có bánh đang bị ghì.
- Kích bánh quay tay. Khi xe đã nguội, kích bánh nghi bó lên, về số N, quay bánh bằng tay. Bánh bình thường quay được và chỉ nghe tiếng má cọ nhẹ. Bánh bó quay rất nặng hoặc không quay.
- Kiểm phanh tay. Nếu bánh sau bó, kéo và nhả phanh tay vài lần rồi thử lại. Nhìn đèn báo phanh tay trên táp lô xem có tắt hẳn khi nhả không.
Cách xử lý
Phần sửa cùm phanh liên quan trực tiếp tới an toàn, nên để thợ làm. Thợ thường làm theo thứ tự sau:
- Tháo cùm phanh, kiểm piston và chụp bụi. Piston gỉ nhẹ thì đánh sạch, thay bộ phớt và chụp bụi. Piston rỗ hoặc cùm hỏng thì thay cùm.
- Tháo chốt trượt, làm sạch, thay cao su chụp chốt, bôi mỡ chuyên dùng cho phanh. Chốt rỗ thì thay mới.
- Làm sạch gỉ ở giá đỡ chỗ tai má phanh tì vào, thay kẹp chống ồn nếu có.
- Kiểm má phanh và đĩa. Má phanh bị cháy chai và đĩa bị quá nhiệt, cong vênh thì thay hoặc láng đĩa nếu còn đủ độ dày tối thiểu in trên đĩa.
- Kiểm ống dầu mềm, thay nếu phồng hoặc nứt.
- Bảo dưỡng hoặc thay cáp phanh tay, chỉnh lại hành trình phanh tay.
- Thay dầu phanh và xả e (xả gió) toàn hệ thống theo chu kỳ trong sổ bảo dưỡng của hãng.
Mức độ nguy hiểm: có đi tiếp được không
Bó phanh là lỗi nguy hiểm, mức độ tuỳ nặng nhẹ.
- Bó nặng, có khói, mùi khét nồng, bánh không quay hoặc xe kéo lệch mạnh: không đi tiếp. Má phanh và đĩa nóng quá làm dầu phanh sôi, phanh mất tác dụng, lốp và vòng bi cũng có thể hỏng. Dừng xe ở chỗ an toàn, để nguội ít nhất nửa tiếng, gọi cứu hộ.
- Bó nhẹ, bánh chỉ ấm hơn các bánh khác một chút, xe chạy bình thường: đi chậm được tới tiệm gần, tránh đường dài và cao tốc, dừng kiểm nhiệt độ bánh dọc đường.
- Chỉ ì lúc mới lăn bánh sau khi để xe lâu, rồi hết: thường do gỉ bề mặt, chưa nguy hiểm, nhưng nên kiểm tra ở lần bảo dưỡng gần nhất.
Không dội nước lạnh vào đĩa phanh đang nóng. Đĩa co lại đột ngột có thể cong vênh hoặc nứt.
Việc nên làm tiếp theo
- Xác định bánh nào bó bằng cách so nhiệt độ các bánh sau một đoạn chạy ngắn.
- Nếu là bánh sau, thử nhả hẳn phanh tay và xem còn bó không.
- Đặt lịch ra gara trong ngày hoặc sớm nhất có thể. Nói rõ bánh nào nóng, lúc nào xuất hiện.
- Yêu cầu thợ kiểm cả piston, chốt trượt, má phanh, đĩa và ống dầu, không chỉ thay má.
- Sau khi sửa, chạy thử và so nhiệt độ các bánh lần nữa.
- Thay dầu phanh đúng chu kỳ trong sổ bảo dưỡng. Sau khi đi mưa lớn, lội nước, chạy thêm vài cây số và phanh nhẹ để làm khô phanh trước khi đỗ xe lâu.
Chi phí tham khảo
Vệ sinh, bôi mỡ chốt trượt và cùm phanh ở gara bên ngoài thường vài trăm nghìn đồng mỗi bánh. Thay bộ phớt piston, thay cùm, thay đĩa hoặc cáp phanh tay tốn hơn nhiều và tuỳ dòng xe. Đây là khoảng giá tham khảo phổ biến và thay đổi theo nơi làm.
Câu hỏi thường gặp
Xe ô tô bị kẹt thắng có tự hết không?
Kẹt do gỉ bề mặt sau khi để xe lâu thường hết sau vài lần phanh. Kẹt do piston, chốt trượt hay phanh tay thì không tự hết mà ngày càng nặng, phải sửa.
Xe ô tô bị kẹt bánh sau là do đâu?
Thường do phanh tay kẹt, cáp phanh tay gỉ hoặc cùm phanh sau kẹt. Xe để lâu ngoài trời ẩm và kéo phanh tay thì má phanh có thể dính vào đĩa hoặc tang trống.
Xe ô tô bị bó thắng có tốn xăng không?
Có. Má phanh cọ liên tục làm động cơ phải kéo thêm lực cản, xe hao xăng hơn và ì hơn. Má phanh, đĩa phanh cũng mòn nhanh hơn.
Xe ô tô bị nóng máy có mùi khét có phải do bó phanh?
Có thể. Mùi khét ở một bánh thường là phanh bó. Mùi khét ở khoang máy kèm kim nhiệt độ cao thì là chuyện khác, cần dừng xe kiểm tra hệ thống làm mát.