Thay bình ô tô khi có một trong các dấu hiệu: đề chậm, nặng vào buổi sáng; đã phải kích bình nhiều lần; điện áp nghỉ vẫn thấp sau khi sạc đầy; vỏ bình phồng, rò axit, hoặc bình không giữ được điện qua đêm. Chọn bình mới đúng loại (thường, EFB, AGM), đúng kích thước, dung lượng, dòng khởi động và chiều cọc như bình cũ. Khi tự thay, tháo cọc âm trước, lắp cọc âm sau cùng.
| Dấu hiệu | Có thể do | Việc làm |
|---|---|---|
| Đề chậm, nặng, nhất là buổi sáng | Bình yếu, cọc sun | Vệ sinh cọc, đo điện áp, thử tải |
| Bật chìa đèn taplo mờ, tiếng tạch tạch | Bình cạn hoặc hỏng | Kích bình, sạc, đo lại |
| Phải kích bình nhiều lần | Bình không giữ điện hoặc xe rò điện | Thử bình; kiểm tra dòng rò khi tắt máy |
| Vỏ bình phồng, rò axit, mùi trứng thối | Bình hỏng, quá sạc | Thay bình, kiểm tra máy phát |
| Đèn ắc quy sáng khi đang chạy | Máy phát, dây curoa | Kiểm tra hệ thống sạc trước khi thay bình |
| Xe start-stop không tự tắt máy khi dừng | Bình yếu, hệ thống hạn chế start-stop | Kiểm tra bình |
Bình yếu hay lỗi khác
Không phải cứ đề yếu là hỏng bình. Trước khi mua bình mới, kiểm tra:
- Cọc bình: sun trắng xanh, kẹp lỏng làm dòng điện khó đi qua. Tháo, vệ sinh bằng bàn chải và nước pha baking soda, lau khô, siết lại.
- Máy phát: nếu đèn ắc quy sáng khi chạy, hoặc điện áp khi nổ máy không cao hơn điện áp nghỉ, lỗi nằm ở hệ thống sạc. Thay bình mới mà không sửa máy phát thì bình mới cũng cạn. Xem bài ô tô báo đèn ắc quy.
- Rò điện: đèn cốp, camera hành trình, thiết bị gắn thêm ăn điện khi tắt máy. Bình tốt nhưng để vài ngày vẫn cạn.
Đo điện áp bình
Dùng đồng hồ vạn năng để ở thang đo điện áp một chiều, đo giữa hai cọc khi xe đã tắt máy vài giờ (điện áp nghỉ). Theo Wikipedia, ắc quy chì axit 12 V của ô tô có điện áp khoảng 12,6 V khi đầy, gồm sáu ngăn, mỗi ngăn khoảng 2,1 V. Điện áp nghỉ thấp hơn đáng kể mức này nghĩa là bình chưa đầy hoặc đã yếu.
Điện áp chỉ cho biết mức sạc, không cho biết bình còn khoẻ để đề không. Gara và cửa hàng ắc quy thường dùng máy thử tải hoặc máy kiểm tra ắc quy để đo khả năng cấp dòng khởi động. Bình sạc đầy mà máy thử báo yếu thì nên thay.
Vì sao bình hỏng
Theo Wikipedia, các nguyên nhân chính làm ắc quy ô tô xuống cấp gồm:
- Sunfat hoá: bản cực bị phủ lớp chì sunfat cứng khi bình để cạn lâu.
- Nhiệt độ cao: nhiệt là nguyên nhân chính làm hỏng bình, do dung dịch bay hơi. Khoang máy nóng, nắng nhiều làm bình xuống nhanh.
- Xả sâu: ắc quy khởi động không thiết kế cho xả cạn; mỗi lần cạn kiệt làm giảm tuổi thọ.
Xe ít chạy, chạy quãng ngắn, để lâu không nổ máy là điều kiện làm bình xuống nhanh.
Chọn bình mới
| Thông số | Ghi ở đâu | Chọn thế nào |
|---|---|---|
| Loại bình | Nhãn bình cũ, sách hướng dẫn | Xe start-stop dùng EFB hoặc AGM đúng như xe yêu cầu |
| Kích thước | Mã bình, khay bình | Vừa khay, thanh giữ bình kẹp được |
| Dung lượng (Ah) | Nhãn bình | Bằng hoặc theo khuyến nghị của hãng xe |
| Dòng khởi động lạnh (CCA) | Nhãn bình | Không thấp hơn bình nguyên bản |
| Chiều cọc | Vị trí cọc dương trái hay phải | Giống bình cũ để dây cáp tới được |
Wikipedia định nghĩa CCA là dòng bình cấp được trong 30 giây ở −18°C mà vẫn giữ điện áp tối thiểu 7,2 V. Ở Việt Nam ít khi lạnh như vậy, nhưng CCA vẫn phản ánh khả năng đề của bình.
Xe có hệ thống dừng khởi động tự động (start-stop) đề nhiều lần hơn và cần loại bình chịu chu kỳ sạc xả tốt. Lắp bình thường vào xe start-stop khiến bình nhanh hỏng và hệ thống start-stop có thể ngừng hoạt động.
Tự thay bình ô tô
Chuẩn bị: cờ lê đúng cỡ, găng tay, kính bảo hộ, bàn chải cọc.
- Tắt máy, rút chìa, tắt mọi thiết bị điện. Ghi lại mã radio nếu xe yêu cầu nhập mã sau khi mất điện.
- Tháo cọc âm (−) trước. Nếu cờ lê chạm vào thân xe khi đang tháo cọc dương mà cọc âm vẫn nối, sẽ chập mạch.
- Tháo cọc dương (+), rồi tháo thanh giữ bình.
- Nhấc bình cũ ra bằng tay cầm, giữ thẳng. Bình nặng, chứa axit.
- Vệ sinh khay bình và kẹp cọc.
- Đặt bình mới đúng chiều, lắp thanh giữ bình chắc chắn. Bình lắc khi chạy sẽ hỏng nhanh.
- Lắp cọc dương trước, cọc âm sau cùng. Siết vừa chặt.
- Nổ máy, kiểm tra đèn taplo. Cài lại đồng hồ, radio, cửa sổ điện một chạm nếu xe yêu cầu.
Một số xe đời mới cần đăng ký bình mới với hộp quản lý điện bằng máy chẩn đoán để sạc đúng chế độ. Sách hướng dẫn hoặc gara hãng cho biết xe có yêu cầu này không.
Wikipedia ghi nhận khí hydro thoát ra từ ắc quy có thể gây nổ, và một nghiên cứu an toàn năm 1993 cho thấy 31% chấn thương do nổ ắc quy xảy ra khi đang sạc. Không hút thuốc, không để tia lửa gần bình, không đặt dụng cụ kim loại lên nóc bình.
Giữ bình mới bền hơn
- Chạy xe đủ quãng: xe chỉ chạy quãng rất ngắn mỗi ngày, máy phát không kịp sạc bù phần điện đã dùng để đề. Thỉnh thoảng chạy một quãng dài hơn, hoặc dùng bộ sạc duy trì.
- Xe để lâu không chạy: tháo cọc âm hoặc dùng bộ sạc duy trì dành cho ắc quy ô tô. Bình để cạn lâu dễ sunfat hoá.
- Không dùng điện khi tắt máy lâu: nghe nhạc, bật điều hoà, sạc điện thoại khi máy không nổ là cách nhanh nhất làm cạn bình.
- Giữ cọc sạch, kẹp chặt: kiểm tra khi thay dầu.
- Kiểm tra thiết bị lắp thêm: camera hành trình chế độ giám sát đỗ xe, thiết bị định vị nên có chức năng tự ngắt khi điện áp thấp.
- Thanh giữ bình chắc chắn: bình rung lắc làm hỏng bản cực.
Chi phí và nơi thay
Giá bình phụ thuộc loại (thường, EFB, AGM), dung lượng và hãng. Bình AGM cho xe start-stop, xe sang đắt hơn đáng kể bình thường cùng kích thước. Nên hỏi giá có bao gồm công lắp, thu bình cũ, đăng ký bình với xe (nếu cần) và thời gian bảo hành. Nhiều cửa hàng thay bình tận nơi khi xe không đề được.
Xử lý bình cũ
Ắc quy chì axit là chất thải nguy hại. Đổi bình cũ tại cửa hàng khi mua bình mới để họ thu hồi, không vứt vào thùng rác sinh hoạt.
Khi xe hết bình giữa đường
Kích bình từ xe khác hoặc bộ kích cầm tay theo đúng thứ tự cọc, rồi đi sạc hoặc thay. Cách kích bình an toàn có trong bài xe ô tô bị hết bình phải làm sao.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên thay bình ô tô một lần?
Không có mốc cố định. Tuổi thọ phụ thuộc nhiệt độ, cách chạy xe, số lần bình bị cạn và loại bình. Nên nhờ gara thử bình mỗi lần bảo dưỡng khi bình đã dùng vài năm, thay khi kết quả thử báo yếu.
Thay bình ô tô có mất bộ nhớ xe không?
Có thể mất cài đặt đồng hồ, radio, ghế nhớ, cửa sổ một chạm. Một số gara dùng thiết bị giữ nguồn qua cổng chẩn đoán khi thay bình để tránh việc này.
Bình ô tô bị phồng có dùng tiếp được không?
Không. Vỏ phồng thường do quá sạc hoặc quá nhiệt, bên trong đã hỏng và có nguy cơ rò axit. Thay bình và kiểm tra điện áp sạc của máy phát.
Xe start-stop có lắp bình thường được không?
Không nên. Xe start-stop cần bình EFB hoặc AGM như nhà sản xuất chỉ định; bình thường sẽ nhanh hỏng.