Vệ sinh bố thắng xe ô tô là tháo bánh, làm sạch bụi phanh bám ở má phanh, cùm phanh, đĩa phanh hoặc tang trống, làm sạch và bôi mỡ chịu nhiệt vào chốt trượt, rồi kiểm tra độ mòn má phanh và đĩa. Nên làm khi phanh kêu rít, kêu ken két, phanh không đều, hoặc kết hợp khi đảo lốp, bảo dưỡng định kỳ. Không thổi bụi phanh bằng khí nén hay chải khô, vì bụi mịn bay vào đường thở; làm ướt bụi bằng dung dịch vệ sinh phanh rồi lau.
| Dấu hiệu | Vệ sinh có giúp không | Nếu vẫn còn |
|---|---|---|
| Kêu rít nhẹ khi phanh chậm | Thường có | Kiểm tra má phanh, miếng chống ồn |
| Kêu ken két, sắt cạ sắt | Không | Má mòn hết, thay má và kiểm tra đĩa ngay |
| Xe kéo lệch khi phanh | Có thể, nếu do chốt trượt kẹt | Kiểm tra piston, ống dầu phanh |
| Mâm một bánh nóng hơn sau khi chạy | Có thể, nếu bó do chốt kẹt | Xem bài bó thắng đĩa |
| Rung bàn đạp, rung vô lăng khi phanh | Thường không | Đĩa phanh cong, cần láng hoặc thay |
| Phanh yếu, bàn đạp sâu | Không | Kiểm tra dầu phanh, hệ thống thuỷ lực ngay |
Vì sao cần vệ sinh bố thắng
Mỗi lần phanh, má phanh mòn một ít, tạo bụi bám vào cùm, chốt trượt, mặt trong mâm. Bụi trộn với nước, bùn đất tạo lớp bẩn làm:
- Má phanh kẹt trong giá, không trượt tự do, phanh bó nhẹ hoặc mòn lệch.
- Chốt trượt khô, gỉ, cùm phanh không tự căn giữa, một má mòn nhanh hơn má kia.
- Tiếng kêu rít do rung động giữa má và đĩa.
- Với phanh tang trống, bụi đọng trong trống làm phanh kêu và giảm hiệu quả.
Đường ngập nước, đường bụi, công trường làm bẩn phanh nhanh hơn.
An toàn với bụi phanh
Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) có tài liệu hướng dẫn riêng cho thợ sửa phanh và ly hợp về phòng tránh phơi nhiễm amiăng, vì má phanh đời cũ và một số má phanh không rõ nguồn gốc có thể chứa amiăng. Tài liệu này khuyến cáo không dùng khí nén thổi hoặc chải khô bụi phanh, mà dùng phương pháp làm ướt để bụi không bay lên.
Khi tự làm:
- Đeo khẩu trang lọc bụi mịn, găng tay nitrile, kính bảo hộ.
- Phun dung dịch vệ sinh phanh hoặc làm ướt bụi trước, lau bằng khăn, bỏ khăn vào túi kín.
- Không dùng khí nén thổi, không gõ bụi ra sàn.
- Dung dịch vệ sinh phanh dạng xịt dễ cháy, bay hơi nhanh; dùng ở chỗ thoáng, xa lửa, không phun lên phanh còn nóng.
- Không để dung dịch dính vào sơn xe, cao su chụp bụi lâu.
Các bước vệ sinh phanh đĩa
- Đỗ xe trên nền phẳng, kéo phanh tay (với bánh trước), chèn bánh, nới ốc bánh.
- Kích xe đúng điểm kích, đặt chân kê an toàn. Không chui vào gầm xe chỉ có kích đỡ.
- Tháo bánh.
- Phun ướt bụi, lau sơ phần ngoài cùm.
- Tháo cùm phanh: tháo bu lông chốt trượt, lật hoặc nhấc cùm ra, treo lên bằng dây. Không để cùm treo bằng ống dầu phanh.
- Tháo má phanh và kẹp giữ má. Ghi nhớ vị trí má trong, má ngoài, miếng chống ồn.
- Làm sạch giá đỡ má, chỗ tai má phanh trượt, bằng bàn chải sợi và dung dịch vệ sinh phanh. Gỉ bám ở rãnh trượt làm má kẹt.
- Làm sạch chốt trượt, kiểm tra cao su chụp bụi. Bôi một lớp mỏng mỡ bôi chốt phanh chịu nhiệt (loại dành cho phanh), lắp lại.
- Kiểm tra má phanh: độ dày, mòn lệch, nứt, chai bóng. Chạm bằng giấy nhám mịn nếu mặt má chai nhẹ.
- Kiểm tra đĩa: rãnh sâu, gờ mép, vết cháy xanh. Đĩa mòn dưới mức tối thiểu đúc trên đĩa thì thay.
- Bôi mỡ chống kêu vào mặt sau má phanh, tai má (không dính vào bề mặt ma sát).
- Lắp lại, siết bu lông đúng lực theo sách sửa chữa nếu có.
- Đạp phanh vài lần trước khi nổ máy để piston đẩy má áp vào đĩa. Không bỏ qua bước này.
Vệ sinh phanh tang trống
Nhiều xe phổ thông dùng phanh tang trống ở bánh sau.
- Tháo bánh, tháo trống phanh. Trống kẹt do gờ mòn thì nới bộ tự chỉnh.
- Phun ướt bụi trong trống và trên guốc phanh, lau sạch. Không thổi.
- Kiểm tra guốc phanh: độ dày, dính dầu (dấu hiệu xi lanh bánh xe rò), lò xo gãy.
- Kiểm tra mặt trong trống: rãnh, vết cháy.
- Bôi mỡ chịu nhiệt mỏng ở các điểm guốc tì vào mâm phanh.
- Lắp trống, chỉnh khe hở theo hướng dẫn, kiểm tra phanh tay.
Guốc phanh dính dầu không vệ sinh được; phải sửa chỗ rò và thay guốc.
Khi nào thay thay vì vệ sinh
- Lớp ma sát của má phanh đã mỏng. Nhiều má phanh có lẫy báo mòn bằng kim loại, kêu rít khi má gần hết.
- Má phanh nứt, bong khỏi tấm thép, dính dầu.
- Đĩa phanh có rãnh sâu, mòn dưới độ dày tối thiểu đúc trên đĩa, cong gây rung.
- Chốt trượt gỉ mòn, cao su chụp bụi rách.
Thay má phanh theo cặp trên cùng một trục.
Sau khi vệ sinh
- Đạp phanh vài lần cho má áp vào đĩa trước khi lăn bánh.
- Chạy thử chậm ở chỗ vắng, phanh nhẹ vài lần.
- Sau quãng ngắn, sờ gần mâm các bánh (không chạm đĩa): một bánh nóng hơn hẳn là phanh bị bó.
- Kiểm tra mức dầu phanh trong bình.
Phanh vẫn kêu sau khi vệ sinh, xem cách phân biệt các loại tiếng trong bài ô tô kêu kít kít. Phanh bó, mâm nóng xem bài xe ô tô bị bó thắng đĩa.
Dụng cụ và vật tư cần có
| Dụng cụ, vật tư | Dùng để |
|---|---|
| Kích và chân kê | Nâng và đỡ xe an toàn |
| Tuýp, cờ lê đúng cỡ, cần siết lực | Tháo lắp ốc bánh, bu lông cùm phanh |
| Dung dịch vệ sinh phanh dạng xịt | Làm ướt và rửa bụi phanh |
| Bàn chải sợi hoặc bàn chải thép nhỏ | Cọ gỉ ở rãnh trượt của giá má phanh |
| Mỡ bôi chốt phanh chịu nhiệt | Chốt trượt, điểm tì của má phanh |
| Khăn lau, túi ni lông kín | Lau bụi, gói khăn bẩn |
| Khẩu trang lọc bụi, găng tay, kính | Bảo vệ khi tiếp xúc bụi phanh và dung môi |
Không dùng xăng, dầu hoả, dầu diesel để rửa phanh. Các chất này để lại màng dầu trên bề mặt ma sát, làm phanh trơn, và có thể làm hỏng cao su chụp bụi, phớt piston.
Tự làm hay ra gara
Vệ sinh phanh làm được tại nhà nếu có kích, chân kê, bộ tuýp và hiểu cấu tạo. Phanh là hệ thống an toàn; lắp sai kẹp má, quên siết bu lông, để dầu mỡ dính mặt ma sát có thể gây mất phanh. Nếu chưa từng làm, để gara làm và nhờ họ chỉ cho xem. Hệ thống phanh tay điện tử ở bánh sau thường cần máy chẩn đoán để lùi piston trước khi tháo má.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên vệ sinh bố thắng một lần?
Không có mốc chung cho mọi xe. Thường làm kết hợp khi bảo dưỡng định kỳ, đảo lốp, hoặc khi phanh kêu, phanh lệch. Xe hay đi đường ngập, bụi thì làm thường xuyên hơn.
Có dùng nước rửa xe xịt vào phanh để vệ sinh được không?
Xịt nước chỉ làm trôi bụi bên ngoài, không làm sạch rãnh trượt, chốt trượt. Không xịt nước áp lực cao trực tiếp vào cao su chụp bụi. Không xịt nước lạnh vào đĩa phanh đang nóng.
Vệ sinh phanh xong vẫn kêu là sao?
Có thể do má phanh chai, đĩa có gờ mép, thiếu miếng chống ồn hoặc má đã mòn đến lẫy báo mòn. Kiểm tra lại má và đĩa.
Dùng dầu nhớt thay mỡ bôi chốt phanh được không?
Không. Dầu nhớt thường có thể làm trương nở cao su chụp bụi và không chịu nhiệt. Dùng mỡ chuyên cho chốt phanh.